Νίκος Γκάτσος

Ο ποιητής Νίκος Γκάτσος στο Κλειδί Φλώρινας, αναζητώντας τις ρίζες της οικογένειας του (του Ηλία Χασιώτη)

Είναι γνωστό, ότι ο Νίκος Καζαντζάκης και ο Κωσταντίνος Καβάφης, είναι οι περισσότερο αναγνωρισμένοι και μεταφρασμένοι σε όλες τις γλώσσες του κόσμου, Έλληνες λογοτέχνες.

Παράλληλα, ο Νίκος Γκάτσος, θεωρείται από τους πιο σημαντικούς Έλληνες ποιητές του 20ου αιώντα, με το 90% των στίχων του, να έχει μελοποιηθεί από πέντε συνθέτες με την εξής χρονολογική σειρά: Χατζηδάκης, Θεοδωράκης, Ξαρχάκος, Μούτσης, Κηλαηδόνης. Χάρτινο το φεγγαράκι, Μυρτιά, Μάτια Βουρκωμένα, Σε πότισα ροδόσταμο με πότισες φαρμάκι, είναι μερικά τραγούδια που όλοι μας έχουμε τραγουδήσει.

Ο γράφων γνώρισε τον ποιητή, το καλοκαίρι του 1982, όταν αυτός είχε επισκεφθεί τα ξαδέλφια του – βλαχογενείς συγγενείς του – Νίκο, Δημήτρη και Γιάννη Γκάτσο στο όμορφο χωριό Κλειδί (Φλώρινα).

Το Κλειδί ευρισκόμενο στο φυσικό πέρασμα αποκαλούμενο Κιρλί-Δερβέν, ανάμεσα στα Ανατολικά αντερείσματα του όρους Βίτσι (Βέρνον) και τα Δυτικά του Καιμακτσαλάν (Βοοας) απετέλεσε θέατρο σπουδαίων μαχών από αρχαιότητος ακόμη. Είναι η «εισβολή της Λύγκου», εκεί όπου η Λύγκος, δηλαδή η πεδιάδα της Φλώρινας, εισβάλλει στην Εορδαία, τον κάμπο Αμυνταίου-Πτολεμαΐδος, που περιγράφει ο Θουκυδίδης το 424-423 π.Χ. κατά την εκστρατεία του Σπαρτιάτη Βρασίδα και Περδίκκα Β’ κατά του Αρραβαίου της Λύγκου.

Εδώ οι Ελληνο-ρωμαϊκοί πόλεμοι του 199 π.Χ. μεταξύ του Μακεδόνα Φιλίππου Ε’ και του Ρωμαίου Φλαμίνιου, που περιγράφει ο Πολύβιος και ο Τίτος Λίβιος. Εδώ οι αιματηροί Ελληνο-τουρκικοί πόλεμοι το 1912, αποτυπωμένοι στο ντοκυμαντέρ «Πορεία στη Μνήμη» του σκηνοθέτη Χρήστου Σκούρα. Εδώ και η μάχη της Στενωπού Κλειδίου της Τεθωρακισμένης Μεραρχίας με την ονομασία «Σωματοφυλακή των S-S Αδόλφος Χίτλερ» με Αγγλο-Αυστραλιανές, Νεοζηλανδικές και Ελληνικές δυνάμεις, 11-13 Απριλίου 1941, στο ντοκυμαντέρ «ΚΡΙΝΑ ΣΤΟ ΧΙΟΝΙ» του Δήμου Αμυνταίου και του ίδιου σκηνοθέτη.

Στο Κλειδί έρχονταν άνοιξη ως φθινόπωρο, τα ξαδέλφια του ποιητή από το 1965-1984 και νοίκιαζαν χορτολιβαδικές εκτάσεις, για την εκτροφή των κοπαδιών τους, που αριθμούαν σε 1000-1200 κατσίκια.

Παρόλη την πνευματική ωριμότητα των προέδρων Κλειδίου, Πασχάλη Τερζή, Δημήτρη Γιαγκούλη, Τάκη Νάστου και Χρήστου Στάιου, υπήρξε διένεξη μεταξύ Κοινοτικού Συμβουλίου και αδελφών Γκάτσου, για τις κτηνοτροφικές ενισχύσεις έτους 1982. Ο τότε Διευθυντής Γεωργίας Ν.Φλώρινας, αείμνηστος Τάκος Γεωργίου, έδωσε εντολή στον γράφοντα, ως Προϊσταμένου Γραφείου Αμυνταίου, να ενεργήσει αυτοψίες και έλεγχο εκτροφής κατά τη διάρκεια της οποίας γνώρισα τον ποιητή που είχε επισκεφθεί τα ξαδέλφια του, αναζητώντας τις ρίζες της οικογένειας του, από Πελοπόννησο ως Λαγκαδά.

Με τον ποιητή επισκεφθήκαμε τον λόφο-οχυρό Λελέγιο-Κάλε, 4-5 χιλιόμετρα Ανατολικά του Κλειδίου όπου σύμφωνα με τον ιστοριογράφο του Βασιλείου Β’ Βουλγαροκτόνου, Σκυλιντζή, ο γιός του Σαμουήλ Ρωμανός, Γαβριήλ, Ροδομηρός δολοφονήθηκε από τον ξάδελφο του Ιωάννη Βλαδισλάβο, ο οποίος αφού του πήρε τον θρόνο, δήωσε υποταγή στον Βυζαντινό Αυτοκράτορα.

Επίσης περιηγηθήκαμε σε όλη την στενωπό του Κλειδίου, της οποίας η αμαξιτή οδός, όπως μας είπε ο ποιητής, είναι από τα ελάχιστα διασωζόμενα τμήματα της Εγνατίας Οδού. Μάλιστα εδώ έχουν βρεθεί όχι ένας, όπως νομίζαμε, αλλά τέσσερις μιλιοδείκτες, απόδειξη ότι η Αρχαία Εγνατία Οδός περνούσε από το Κλειδί και όχι από την Κέλλη.

ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΙΗΤΗ

Στην συνηθισμένη ερώτηση προς τον ποιητή, εάν θεωρεί όλα τα ποιήματα του ως ισότιμα πνευματικά τέκνα, απάντησε: Οι παρακάτω στίχοι, είναι ένα διαχρονικό κουδούνι στα αυτιά των Νεοελλήνων:

«Στο χωριό φύτρωσα ζεστό, απ’τον Χριστό./
Ζούσα καλά κι ευχάριστα και έπαιρνα μόνο άριστα./
Μα σαν προχώρησε ο καιρός, έγινε ο κόσμος μοχθηρός./
Αράδα-βάρβαρες φυλές, Σελτσούκοι, Σλάβοι, Ενετοί./
Και είδα τα ίδια μου παιδιά, να δίνουνε σε άλλους τα κλειδιά./
Στο χώμα φύτρωσα ζεστό, απ’τον Χριστό: Στίχος Σεβασμιώτατε που φανερώνει την βαθειά θρησκευτικότητα του ποιητή.

Ο ποιητής έδινε στον συνομιλητή του την αίσθηση ατόμου ολιγόλογου, μετρημένου, που απέπνεε ήθος και ηρεμία. Μια συνηθισμένη του διατύπωση για τον σύγχρονο άνθρωπο την αναφέρει σε συνέντευξη του και ο τραγουδιστής Μανώλης Μητσιάς παρμένη από το τραγούδι «Το Δίχτυ» με την υποβλητική φωνή του ρεμπέτη Τάκη Γκίνη: «Μονάχος να βρεις την άκρη της κλωστής. Κι αν είσαι τυχερός, ξεκίνα πάλι».

Πριν ένα μήνα μάθαμε ότι ο Νίκος Γκάτσος έδωσε όλο του το Αρχείο στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ των ΗΠΑ. Το αναφέρω γιατί ο Νομπελίστας ποιητής Γιώργος Σεφέρης, το 1936 στο Αμύνταιο έγραψε επιστολές, γεγονός που δημοσιεύσαμε με τον καρδιολόγο συγγραφέα-λογοτέχνη Νικήτα Κακκαβά, από το αρχείο του Σεφέρη, που βρίσκεται στο Παρίσι.

Κυρίες και Κύριοι,

Η παρούσα εργασία εύχομαι να αποτελέσει μια ψηφίδα, στο πολύτιμο Μωσαϊκό της διατήρησης της Ιστορικής Μνήμης του αγαπημένου μας χωριού. Αυτό επιβάλλεται, γιατί σήμερα με την παγκοσμιοποίηση, δηλαδή την παγκόσμια ισοπέδωση πολιτιστικών αξιών, όπως γράφει ο τέως πρόεδρος της Δημοκρατίας Χρήστος Σαρτζετάκης: «Οι λαοί πρέπει να ισοπεδωθούν, να μεταμορφωθούν σε ανθρώπινες μάζες, προκειμένου να τους εκμεταλλεύεται το διεθνές κεφάλαιο…», για να προσθέσει ο καθηγητής της φιλοσοφίας Γιανναράς: «Θέλουν να αφαιρέσουν τους σπόνδυλους του γένους. όπως θρησκεία-πίστη-γλώσσα-ιστορία για να μας μεταβάλλουν σε μάζα ασπόνδυλων, εύκολα διευθυνόμενων».

Ηλίας Χασιώτης
Ιστορικός ερευνητής Δυτικής Μακεδονίας

Terra Greca - Μεταποίηση Αγροτικών Προϊόντων - Φλώρινα

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *