Θεόδωρος Τσάπανος - καθηγητής σεισμολογίας

Συνέντευξη με τον Θεόδωρο Τσάπανο (καθηγητή σεισμολογίας)

Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στην εφημερίδα ΗΧΩ Φλώρινας στις 8 Ιουλίου 2009

O σεισμολόγος κ. Θεόδωρος Τσάπανος είναι Φλωρινιώτης, από εκείνους που αγαπούν πραγματικά τον τόπο τους, και επισκέπτεται τη Φλώρινα πάρα πολύ συχνά. Το μεγάλο του παράπονο είναι ότι, αν και έχει θέσει τον εαυτό του στη διάθεση των φορέων, δεν τον έχουν χρησιμοποιήσει ποτέ. Όταν του τηλεφώνησα για να ορίσουμε τόπο συνάντησης για τη συνέντευξη, μου είπε: «Έλα στο σπίτι μου, θα το βρεις εύκολα. Είναι η μοναδική μονοκατοικία που έχει απομείνει στο συγκεκριμένο δρόμο». Στο μπαλκόνι του, κάτω από την κληματαριά, στη δροσιά του Κυριακάτικου πρωινού, μιλήσαμε για καυτά θέματα, όπως οι σεισμοί και οι συνέπειές τους.

Κ. Τσάπανε, είστε καθηγητής σεισμολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Ποιο είναι ακριβώς το αντικείμενο ενός καθηγητή σεισμολογίας;

Ένας καθηγητής σεισμολογίας έχει δύο ρόλους: την εκπαίδευση, διδασκαλία, και την έρευνα. Διδάσκει τους γεωλόγους, τους φυσικούς και τους μαθηματικούς, τους γεωλόγους σε μεγαλύτερο βαθμό, για το τι είναι ένας σεισμός, πώς παράγεται πως διαδίδεται, τη σεισμικότητα μιας περιοχής, τη σύνδεση ρηγμάτων και σεισμών σε μια περιοχή, ποια από αυτά τα ρήγματα θεωρούνται ενεργά, με την έννοια ότι στο παρελθόν έχουνε δώσει σεισμούς. Μελετάει και διδάσκει τους μηχανισμούς γένεσης διαφόρων σεισμών. Πώς δηλαδή με διάφορες τεχνικές θα βγάλουμε τη διεύθυνση του ρήγματος, το πόσο έχει μετακινηθεί ένα ρήγμα, ποια πλευρά του ρήγματος έπεσε, ποια όχι. Σήμερα, μέσα από τις καινούριες τεχνικές του μηχανισμού γενέσεως των σεισμών, μπορούμε να είμαστε σχεδόν σίγουροι για όλα όσα παραπάνω ανέφερα. Επίσης, οι φοιτητές διδάσκονται τις καινούριες θεωρίες, όπως π.χ. τη θεωρία της «μετάδοσης των τάσεων».

Είναι αυτή που λέγεται και θεωρία του «ντόμινο»;

Ναι, ναι, αυτή ακριβώς είναι!

Μπορείτε να μου εξηγήσετε με απλά λόγια, τι είναι το φαινόμενο του «ντόμινο»;

Είναι μία από τις πιο καινούριες θεωρίες. Κοίτα, όταν ένα ρήγμα δώσει ένα σεισμό, μέρος της ενέργειας που εκλύεται από το ρήγμα, ενεργοποιεί ένα άλλο ρήγμα το οποίο πιθανόν να μην ήταν έτοιμο να ενεργοποιηθεί, και αυτό ένα άλλο, και ένα άλλο και πάει λέγοντας. Κάτι σαν το ντόμινο δηλαδή, που το ένα πιόνι ενεργοποιεί τα επόμενα. Τέτοιους σεισμούς είχαμε το 1953 στα Ιόνια νησιά, το ’57 στους Σοφάδες Καρδίτσας, στο Βόλο το ’58 και κατέληξε μέχρι τον Άη-Στράτη το ’68.

Ο σεισμός είναι κάτι που θα συμβεί ούτως ή άλλως, δεν μπορείτε ως επιστήμονες να τα βάλετε με τη φύση και να τον αποτρέψετε. Πρακτικά προς τα πού κινείστε; Ποιος ακριβώς είναι ο στόχος σας, αφού το κακό θα συμβεί ούτως ή άλλως;

Ο άνθρωπος – και με το δίκιο του βέβαια – φοβάται τους σεισμούς. Ο σεισμός όμως είναι η ανάσα της Γης. Μας δείχνει κατά κάποιον τρόπο ότι ο πλανήτης μας είναι ακόμα ζωντανός. Όσο λοιπόν η Γη μας θα είναι ζωντανή, θα ανασαίνει και θα μας δίνει σεισμούς. Άλλωστε, όλη αυτή η ομορφιά που υπάρχει γύρω μας, τα όρη, οι πεδιάδες, οι λίμνες και οι θάλασσες, δημιουργήθηκαν από τους σεισμούς. Ο σεισμός δε θα έρθει ένα πρωί να σου χτυπήσει την πόρτα και να σε προειδοποιήσει. Συμβαίνει οποιαδήποτε ώρα της ημέρας, οποιαδήποτε εποχή του χρόνου. Ένας από τους στόχους των σεισμολόγων είναι η ενημέρωση της πολιτείας, σε σχέση με την τρέχουσα και τη μελλούμενη σεισμικότητα. Μια μεσοπρόθεσμη πρόγνωση, δηλαδή το να ενημερώσεις την πολιτεία, ότι σε τρία χρόνια σε κάποια περιοχή ενδέχεται να έχουμε σεισμούς, αποτελεί βασικό εργαλείο. Τη βοηθάει να εστιάσει την προσοχή στο μέρος που της υποδεικνύουν οι σεισμολόγοι, να πάρει μέτρα. Να γίνει π.χ. προληπτικός προσεισμικός έλεγχος της στατικότητας των σχολικών κτηρίων, των νοσοκομείων, των εκκλησιών, γενικά χώρων που συναθροίζονται πολλοί άνθρωποι. Όταν γίνει ο σεισμός, οι σεισμολόγοι ενημερώνουν για το μέγεθός του, αν υπάρχει λόγος ανησυχίας, για την εξέλιξη του σεισμού, τη μετασεισμική ακολουθία. Επομένως ρόλος μας είναι να υποδείξουμε αν κάπου, στα επόμενα δύο, τρία ή τέσσερα χρόνια, πιθανολογείται, να γίνει ένας σεισμός. Χρέος της Πολιτείας είναι, να πάρει εκείνα τα μέτρα που χρειάζονται για να είναι οι συνέπειες από ένα σεισμό λιγότερο καταστροφικές.

Έχετε φτάσει στο σημείο να κάνετε ασφαλείς προγνώσεις;

Πολλοί θεωρούν τη σεισμολογία ως την επιστήμη που προβλέπει τους σεισμούς. Περιμένουν από τους σεισμολόγους να προβλέψουν αν και πότε θα γίνουν σεισμοί. Τα πράγματα δεν είναι έτσι. Βέβαια, σε χώρες όπως είναι η Ιαπωνία και η Αμερική έχουν δοθεί πολλά χρήματα για την έρευνα της πρόγνωσης. Έχουν προταθεί διάφορα μοντέλα πρόγνωσης, αλλά μοντέλο πρόγνωσης με πρακτική σημασία δεν έχει βγει μέχρι σήμερα. Δεν θα μπορούσαμε δηλαδή να βγούμε και να πούμε με σιγουριά στον κόσμο ότι «Ξέρετε, μετά από δυο ημέρες ή μια εβδομάδα, θα γίνει σεισμός».

Ακόμα και αν είχατε τη γνώση, δεν θα ήταν επικίνδυνο να την ανακοινώνατε; Θεωρείτε σωστό οι σεισμολογικές μελέτες να ανακοινώνονται στο ευρύ κοινό;

Όχι, πιστεύω πως δεν είναι σωστό να ανακοινώνονται οι μελέτες. Ο σεισμολόγος οφείλει να είναι επιφυλακτικός, να μετράει τα λόγια του, όταν απευθύνεται στο ευρύ κοινό. Υπάρχει ο κίνδυνος να γίνει παρανόηση, να παιχτεί αυτό που λέμε στην καθομιλουμένη «σπασμένο τηλέφωνο». Να πεις π.χ. ότι «υπάρχει το ενδεχόμενο να γίνει μεγάλος σεισμός», ο άλλος να το μεταφέρει «θα γίνει μεγάλος σεισμός», να δημιουργηθεί πανικός και τα καταστροφικά αποτελέσματα από τον πανικό, να είναι πολύ μεγαλύτερα από αυτά ενός πραγματικού σεισμού. Ακόμα και αν είχαμε τη σιγουριά ότι θα γίνει ένας σεισμός, είναι αδύνατον μεγάλες πόλεις, όπως είναι η Θεσσαλονίκη, η Αθήνα, η Νέα Υόρκη, η Κωνσταντινούπολη, να εκκενωθούν μέσα σε μια εβδομάδα. Τα αποτελέσματα, όπως προανέφερα, θα ήταν καταστροφικά.

Πού στηρίζεστε για να βγάλετε τα συμπεράσματά σας; Στέλνει η φύση μηνύματα; Αποκωδικοποιείτε τους νόμους και τους κανόνες της; Πώς ακριβώς κινείσθε;

Η φύση δεν μας αποκαλύπτει όλα τα μυστικά της. Να σου φέρω ένα παράδειγμα. Στον περσινό σεισμό στην Κάτω Αχαγιά της Ηλίας, μεγέθους, πάνω από έξι ρίχτερ, με σοβαρές καταστροφές, είχε γίνει σάλος. Έλεγαν τότε όλοι «Τι κάνουν οι σεισμολόγοι;» Η φύση εδώ, δεν μας αποκάλυψε το μυστικό της, που ήταν ένα ρήγμα άγνωστο. Δεν είχαμε καμία πληροφόρηση γι’αυτό, δεν το είχε εντοπίσει ούτε ο δορυφόρος. Επομένως κι εμάς μας ξάφνιασε. Κοίταξε, η σεισμολογία στηρίζεται σε νόμους της φυσικής, των μαθηματικών και της στατιστικής ειδικότερα. Δηλαδή έχουμε καταγράψει τους σεισμούς που έχουν γίνει στην Ελλάδα από το 550 π.Χ. μέχρι σήμερα. Έχουμε συγκεντρώσει κάθε πληροφορία που υπάρχει για τους ιστορικούς σεισμούς και τις καταστροφές που προκάλεσαν, από τα αρχαία συγγράμματα, από τα βυζαντινά, από σημειώσεις περιηγητών, ημερολόγια και βιβλία καλογέρων και με βάση αυτά κινούμαστε.

Θα σας παρακαλούσα κ. Τσάπανε, αν θυμάστε, να μου διηγηθείτε κάποια μαρτυρία για κάποιον σεισμό που έγινε στην αρχαιότητα;

Από το Θουκυδίδη υπάρχει μια καταπληκτική περιγραφή ενός σεισμού που έγινε στην αρχαία Σπάρτη, μεγέθους 7,2 ρίχτερ. Η Σπάρτη είχε, όπως είναι γνωστό, μια καταπληκτική στρατιωτική οργάνωση. Την ώρα που οι ομάδες των νέων και των εφήβων έτρωγαν στο χώρο εστίασης το μέλανα ζωμό, λέει ο Θουκυδίδης, περνάει ξαφνικά ένας λαγός. Λόγω της αυστηρής πειθαρχίας, οι άνδρες και οι έφηβοι δεν κινήθηκαν καθόλου. Η ομάδα των μικρών αγοριών
όμως, η οποία δεν είχε μάθει ακόμα να πειθαρχεί, αντέδρασε αυθόρμητα. Παράτησε το μέλανα ζωμό και έτρεξε πίσω από το λαγό. Την ίδια στιγμή έγινε μεγάλος σεισμός. Το κτήριο έπεσε και καταπλάκωσε τους Σπαρτιάτες, τους οποίους ανέσυραν νεκρούς αργότερα από τα συντρίμμια. Τα μικρά αγόρια σώθηκαν. Στο σημείο που έθαψαν τους νεκρούς του σεισμού, έστησαν μνημείο που το ονόμασαν Σεισματία. Αυτή είναι μια σημαντική πληροφορία, γιατί το ρήγμα που αναφέρει ο Θουκυδίδης υπάρχει και έχει χαρτογραφηθεί. Το παρακολουθούμε. Αλλά επειδή τα γεγονότα εξελίσσονται αργά σε γεωλογικό χρόνο, μπορεί να περάσουν και χίλια χρόνια ώσπου να ξαναγίνει σεισμός στο ίδιο σημείο.

Μου λέτε ότι λειτουργείτε με βάση τα στατιστικά στοιχεία, που έχετε στη διάθεσή σας από παλαιότερους σεισμούς. Με άλλα λόγια παρακαλάτε, η γη στο μέλλον να επαναλάβει τη συμπεριφορά του παρελθόντος;

Κάπως έτσι. Βλέπουμε το παρελθόν και χαράσσουμε το μέλλον. Εφαρμόζουμε αυτό που είπε ο Πλίνιος: «Όπου έσεισε θα σείσει»! Ξέρουμε πια για την Ελλάδα, τις σεισμογενείς περιοχές και εστιάζουμε εκεί την προσοχή μας.

Μια παρατεταμένη «ησυχία» σε μια περιοχή, πώς την ερμηνεύετε; Είναι ανησυχητική;

Κοίταξε να δεις, η Ανατολική Μακεδονία και η Θράκη έχουν να δώσουν μεγάλους σεισμούς, από το 1827, οπότε έγινε ένας μεγάλος καταστροφικός σεισμός 7,1 της κλίμακας ρίχτερ και καταστράφηκαν η Δράμα, η Ξάνθη και άλλες πόλεις. Για το σεισμό αυτόν είχε γράψει και ο τότε ευρωπαϊκός τύπος. Έγινε επίσης το 1902 πάλι ένας μεγάλος σεισμός στην Κρέσνα, 7,3 ρίχτερ, με καταστροφές μεγάλες και έκτοτε για εκατό χρόνια τα πράγματα στην περιοχή ησύχασαν. Αυτός δεν είναι λόγος εφησυχασμού. Αυτή η παρατεταμένη ησυχία, όπως είπες, είναι ανησυχητική. Όταν μία περιοχή στην οποία έχει γίνει στο παρελθόν ένας μεγάλος σεισμός «ησυχάζει», σημαίνει ότι στην περιοχή εκείνη, υπάρχει μεγάλος σεισμικός κίνδυνος. Ένα παράδειγμα ήταν η περιοχή της Κοζάνης, η οποία λόγω του ότι δεν είχε δώσει σεισμούς για πολλά χρόνια, θεωρούνταν ασεισμική και μας έδωσε το μεγάλο σεισμό του 1995.

Τώρα με κάνετε και ανησυχώ κ. Τσάπανε. Η Φλώρινα μου φαίνεται ότι παραείναι ήσυχη!

Η Φλώρινα σαν πόλη δεν φιλοξενεί στο έδαφός της ρήγματα. Κινδυνεύει όμως από τα ρήγματα που υπάρχουν στη γειτονική Αλβανία και στην περιοχή των Σκοπίων. Το 1911 είχε γίνει μεγάλος σεισμός στα Ελληνοαλβανικά σύνορα και είχαν γίνει αρκετές ζημιές στην πόλη. Τα σπίτια τότε βέβαια ήταν διαφορετικά.

Εννοείτε ότι οι καταστροφές θα ήταν μεγαλύτερες αν γίνονταν σήμερα ένας παρόμοιος σεισμός στη Φλώρινα με τις κακοκατασκευασμένες πολυκατοικίες και τα σπίτια που δεν πληρούν τις αντισεισμικές προδιαγραφές;

Βεβαίως. Θα ήταν μεγαλύτερες. Θα σου πω το εξής. Η χώρα όλη είναι χωρισμένη σε τρεις ζώνες ανάλογα με τη σεισμικότητα της και σύμφωνα με την οποία εφαρμόζεται ο αντισεισμικός κανονισμός του κράτους. Η Φλώρινα είναι στο χαμηλότερο σημείο. Που σημαίνει ότι εδώ κινδυνεύουμε λιγότερο. Αυτό όμως έχει και τα κακά του. Οι μηχανικοί έχουν εφησυχάσει. Εστιάζουν απλά στον τόπο που θα χτίσουν. Εμείς κοιτάζουμε την ευρύτερη περιοχή, η οποία έχει δώσει μεγάλους σεισμούς, σαν το σεισμό του 1911 που προανέφερα, αλλά και από πληροφορίες που έχουμε συλλέξει, είχε σεισμούς καταστροφικούς και στα ρωμαϊκά χρόνια.

Ο άνθρωπος μπορεί να δημιουργήσει σεισμούς, όταν επεμβαίνει αλόγιστα στο περιβάλλον;

Βεβαίως! Θυμήσου τις πυρηνικές δοκιμές που έγιναν από τις μεγάλες δυνάμεις στην Αλάσκα, στις ερήμους της Αμερικής και στα κοραλλιογενή νησιά. Όταν γίνεται μια πυρηνική δοκιμή εκλύονται τεράστιες ποσότητες ενέργειας και τα αποτελέσματα είναι παρόμοια με αυτά ενός σεισμού. Αντί να λένε ότι έγινε μια πυρηνική δοκιμή τόσων μεγατόνων, έλεγαν ότι έγινε μια πυρηνική δοκιμή που αντιστοιχεί σε σεισμό τόσων ρίχτερ. Όπου γίνονταν πυρηνικές δοκιμές, τις κατέγραφαν σεισμογράφοι με πολύ λεπτές παραμέτρους.

Στην περιοχή μας, και συγκεκριμένα στην περιοχή Αμυνταίου, εδώ και αρκετά χρόνια, στα Δημοτικά Διαμερίσματα Αγίων Αναργύρων, Φανού, Βαλτονέρων, έχουν εμφανιστεί μεγάλα ρήγματα στην επιφάνεια του εδάφους, καθώς και καθιζήσεις. Οι κάτοικοι έχουν κατατρομοκρατηθεί. Πολλά από αυτά τα ρήγματα περνάνε μέσα από αυλές και σπίτια. Πού οφείλεται αυτό; Στην περιοχή δραστηριοποιείται η ΔΕΗ, η οποία επεμβαίνει δραστικά στο περιβάλλον για την εξόρυξη του λιγνίτη, αλλά γίνεται και αλόγιστη άντληση των υπογείων υδάτων. Ίσως σας φανεί λίγο αφελής η ερώτησή μου, αλλά όλα αυτά μπορούνε να δημιουργήσουνε σεισμό;

Έχω επισκεφτεί την περιοχή και τα έχω δει όλα αυτά που αναφέρεις, όμως πρέπει να σου πω ότι, η επέμβαση στο περιβάλλον και η αλόγιστη χρήση των φυσικών πόρων, δε δημιουργεί σεισμούς. Δημιουργεί άλλα φαινόμενα. Δημιουργεί επιφανειακές διαρρήξεις που μοιάζουν με ρήγματα, αλλά δεν είναι ρήγματα. Δυστυχώς, κάποιες από αυτές τις διαρρήξεις περνάνε μέσα από κατοικημένες περιοχές και δημιουργούνε βλάβες στον ιστό του χωριού ή του οικισμού. Σεισμός όμως με την έννοια αυτή που ξέρουμε, ότι η φύση ξεσπάει, δεν υπάρχει περίπτωση να συμβεί. Τουλάχιστον όχι ακόμα.

Υπόγεια ρήγματα που μπορούν να δώσουν σεισμό στην περιοχή δεν υπάρχουν; Δεν μπορεί δηλαδή οι επιφανειακές διαρρήξεις να οφείλονται σε σεισμική ενέργεια που να εκλύεται από κάποιο σεισμικό ρήγμα;

Κοίταξε, ρήγματα υπόγεια υπάρχουν. Υπάρχει για παράδειγμα ένα ρήγμα το οποίο ξεκινάει από τη Χειμαδίτιδα λίμνη και φτάνει μέχρι τους Αγίους Αναργύρους, όπου παρατηρούνται επιφανειακές διαρρήξεις. Οι διαρρήξεις όμως αυτές δεν ενεργοποιούν το σεισμικό ρήγμα. Η μετακίνηση του ρήγματος είναι μηδαμινή. Μετακινείται μόλις δύο χιλιοστά τη δεκαετία. Αυτό θα το κατανοήσεις καλύτερα αν σκεφτείς ότι η Αφρική βυθίζεται κάτω από την Ελλάδα, έξι ολόκληρα εκατοστά το χρόνο. Τα δύο χιλιοστά τη δεκαετία, είναι μηδαμινή μετακίνηση. Αυτό εξηγεί άλλωστε και το γεγονός ότι, στην περιοχή δεν παρατηρούνται σεισμοί. Οι σεισμικές δονήσεις που έχουν καταγραφεί μέχρι σήμερα είναι πάρα πολύ μικρές, της τάξεως του 1,5 ή 2,3 Ρίχτερ. Επομένως οι διαρρήξεις που παρατηρούνται, οφείλονται καθαρά και μόνο στην πτώση του υδροφόρου ορίζοντα και στις λειτουργίες του παρακείμενου ορυχείου της ΔΕΗ.

Είναι δικαιολογημένος ο φόβος των κατοίκων; Διατρέχουν κίνδυνο;

Βεβαίως! Όταν μια τέτοια διάρρηξη περνάει μέσα από το σπίτι σου, σαφώς και είναι επικίνδυνο.

Έχετε κάνει κάποια μελέτη που αποδεικνύει όλα αυτά που λέτε;

Μας έχει ανατεθεί από τον τοπικό πόρο, να κάνουμε μία μελέτη γύρω από την περιοχή των Αγίων Αναργύρων.

Δηλαδή θεωρείτε ότι είναι απαραίτητο να μετεγκατασταθούν οι κάτοικοι των Αγίων Αναργύρων;

Το χωριό πρέπει να μετακομίσει από εκείνη την περιοχή οπωσδήποτε! Δεν μπορούν οι κάτοικοι να ξεσηκώνονται κάθε τρεις και λίγο, να διαμαρτύρονται και να κάνουν παραστάσεις στη ΔΕΗ. Η ΔΕΗ φαίνεται ότι τους κοροϊδεύει. Οι άνθρωποι διαμαρτύρονται με κάθε τρόπο. Έμαθα ότι στις πρόσφατες εκλογές δεν πήγαν να ψηφίσουν. Κάποιος πρέπει να αναλάβει την ευθύνη απέναντι σ’αυτούς τους κατοίκους. Πιστεύω ότι η ΔΕΗ γνωρίζει το πρόβλημα και απλώς χρονοτριβεί. Άλλωστε, από ό,τι γνωρίζω η ΔΕΗ είχε αναθέσει στο ΙΓΜΕ (Ινστιτούτο Γεωλογικών Μελετών) να κάνει μελέτες στην περιοχή, οι οποίες μελέτες έχουν τελειώσει εδώ και καιρό.

Τις έχει δηλαδή η ΔΕΗ στα χέρια της; Γιατί δεν τις ανακοινώνει;

Αυτό δεν το γνωρίζω. Στη δική μας τη μελέτη, τουλάχιστον το δικό μου το κομμάτι το σεισμολογικό, γιατί μετέχουν στη μελέτη και γεωλόγοι και υδρογεωλόγοι, θα το έχω έτοιμο τέλη Ιουλίου και θα παραδώσω στο Δήμο τη μελέτη για τη σεισμοτεκτονική της περιοχής.

Η οποία μελέτη τι λέει συνοπτικά;

Λέει με λίγα λόγια, ότι αυτό που λέει η ΔΕΗ, ότι οι επιφανειακές διαρρήξεις δεν οφείλονται σ’ εμάς, αλλά σε φυσικές καταστροφές, δεν ισχύει. Το σεισμικό ρήγμα δεν ευθύνεται για τις καταστροφές. Ευθύνεται η ΔΕΗ με τις δραστηριότητές της.

Ποιους παράγοντες πρέπει να λάβουν υπ’ όψη τους, όχι μόνο οι κάτοικοι των Αγίων Αναργύρων αλλά και άλλοι πληθυσμοί που μετεγκαθίστανται, για να επιλέξουν τον τόπο εγκατάστασής τους;

Η μετεγκατάσταση δεν πρέπει να γίνει στη λεκάνη. Οι κάτοικοι να επιλέξουν έναν τόπο που να έχει προσβασιμότητα. Να υπάρχουν δρόμοι κοντά. Το έδαφος που θα επιλέξουν να μην είναι χαλαρό, δηλαδή πεδιάδα. Να επιλέξουν βουνό. Σκληρό πέτρωμα. Η οποιαδήποτε μετεγκατάσταση μέσα στη λεκάνη είναι επικίνδυνη. Υπάρχουν έξι μεγάλα ρήγματα τα οποία μετά από πολλά χρόνια μπορεί να δώσουν μεγάλους σεισμούς.

Σας ευχαριστώ για το χρόνο που μου διαθέσατε κ. Τσάπανε.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *