Ευάγγελος Ιωαννίδης - Δικηγόρος

Συνέντευξη με τον Ιωαννίδη Βαγγέλη (Δικηγόρο) με θέμα την ιστορική περίοδο της παρουσίας Γαλλικών Στρατευμάτων στον Ν. Φλώρινας (Α’ Μέρος)

Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στην εβδομαδιαία εφημερίδα ΗΧΩ Φλώρινας στις 26 Οκτωβρίου 2011.

Πρόσωπα & Ιδέες - Αυγή Κύρκου

Υπάρχουν μνημεία στην περιοχή μας που μαρτυρούν πως κάποτε «…πέρασαν οι Γάλλοι από τη Φλώρινα». Άλλωστε, πολλές φορές σε συζητήσεις που έκανα με τους παππούδες, στα διάφορα χωριά της περιοχής όπου υπηρετούσα, τους άκουγα να αναφέρονται στους Γάλλους: «…αυτό έγινε όταν ήταν οι Γάλλοι στρατιώτες ήταν εδώ…» ή «…αυτό το μάθαμε από τους Γάλλους…». Θυμάμαι δε, τη γιαγιά μου, που μου έλεγε πως, όταν ήρθαν οι Γάλλοι στην
Μπελκαμένη (Παλιά Δροσοπηγή), μοίραζαν τρόφιμα και μάλιστα εξέφρασαν το θαυμασμό τους για τη ρυμοτομία του χωριού, χαρακτηρίζοντάς το «Μικρό Παρίσι». Έχοντας λοιπόν κατά νου όλα αυτά τα λιγοστά και με αφορμή την εκδήλωση που έγινε στο χωριό Ξινό Νερό για να τιμηθούν οι Γάλλοι στρατιώτες  που έπεσαν στο «Μακεδονικό Μέτωπο», σκέφτηκα: «Να η ευκαιρία να ασχοληθώ με το θέμα».

Μια συζήτηση με κάποιον ο οποίος θα έχει ασχοληθεί με τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο, θα έριχνε φως. Ρωτώντας έφτασα στην πόρτα του δικηγόρου Ευάγγελου Ιωαννίδη, ο οποίος, εδώ και αρκετά χρόνια, με υπομονή, επιμονή και περισσή αγάπη για τον τόπο και την ιστορία του, ερευνά και συλλέγει  στοιχεία που αφορούν αυτό το κομμάτι της τοπικής και όχι μόνο ιστορίας. Είμαι σίγουρη ότι θα βρείτε άκρως ενδιαφέροντα τα όσα κατέθεσε στην πολύωρη συζήτηση – συνέντευξη ο κ. Ιωαννίδης. Καλή ανάγνωση.

Συνεντεύξεις - Πρόσωπα & ιδέες

Α’ Μέρος

Πρόσφατα έγινε εκδήλωση στο Ξινό Νερό προς τιμήν των Γάλλων στρατιωτών, του «Μακεδονικού Μετώπου», που αγωνίστηκαν στην περιοχή, κατά τον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο. Γνωρίζουμε λίγα γι’ αυτήν την περίοδο της τοπικής ιστορίας και την παρουσία των Γάλλων στο νομό. Κάποια μνημεία μαρτυρούν το πέρασμά τους, όπως η γέφυρα του Αρμενοχωρίου, ο οδοντωτός των Αλώνων.

Έχετε δίκιο, είναι μια περίοδος που δεν έχει ερευνηθεί ακόμα σε βάθος. Εγώ ασχολούμαι τρία χρόνια και προσπαθώ να συγκεντρώσω στοιχεία γι’ αυτό το κομμάτι της τοπικής ιστορίας και μπορώ να πω ότι βρίσκομαι σε καλό δρόμο. Έχω ανατρέξει σε πολλές πηγές, προφορικές μαρτυρίες γερόντων κατοίκων που έζησαν τότε, αλλά έχω και ορισμένα αρχεία και φωτογραφίες στα χέρια μου. Ήρθα εδώ και τρία χρόνια σε επαφή και με το Γαλλικό προξενείο Θεσ/νίκης. Έχω κάνει πάρα πολλές συζητήσεις με κατοίκους της περιοχής, τις οποίες έχω μαγνητοφωνημένες, κυρίως ηλικιωμένους που οι περισσότεροι δεν είναι εν ζωή και μπορώ να πω ότι έχω συγκεντρώσει αρκετό υλικό, αλλά όπως σας είπα υπάρχει πολύς δρόμος ακόμα. Η έρευνα πάντα μπορεί να συμπληρώνεται.

Συμπίπτει χρονικά η εκδήλωση που έγινε στις 16 Οκτωβρίου, με κάποιο συγκεκριμένο γεγονός, κάποια μάχη που έδωσαν εδώ στην περιοχή του Ξινού Νερού τα Γαλλικά στρατεύματα;

Όχι η επιλογή της ημερομηνίας του εορτασμού ήταν εντελώς τυχαία. Μεγάλη μάχη εδώ στο Ξινό Νερό δεν έγινε. Άλλωστε οι Γάλλοι δεν ήρθαν εδώ μήνα Οκτώβριο, αλλά το Σεπτέμβρη του 1916.

Συνέντευξη Β. Ιωαννίδης (Δικηγόρος)

Τότε πώς προέκυψε αυτή η εκδήλωση; Και γιατί ειδικά το Ξινό Νερό τιμάει τους Γάλλους;

Ακούστε, το Ξινό Νερό ήταν διοικητικό κέντρο της περιοχής επί Οθωμανών και εξακολουθούσε να είναι το κεφαλοχώρι για λίγα χρόνια μετά την απελευθέρωση. Οι σύμμαχοι της Αντάντ λοιπόν μετά την άφιξή τους την απελευθέρωσή του και την εκδίωξη των εισβολέων Βουλγάρων, το μετέτρεψαν σε Κέντρο Διοικητικής υποστήριξης, ανεφοδιασμού, μεταφορών, των συμμαχικών στρατευμάτων, που αποτελούνταν από γαλλικά, ιταλικά, ρωσικά, αγγλικά, σερβικά στρατεύματα. Υπήρχαν Γαλλικά νεκροταφεία εδώ στο Ξινό Νερό και τα ερείπια της περίφραξής τους με το χαρακτηριστικό τους αρχιτεκτονικό ρυθμό υφίστανται μέχρι σήμερα.

Να δούμε λίγο το ιστορικό πλαίσιο… Μιλάμε για την περίοδο του 1916 και για την παρουσία των Γαλλικών στρατευμάτων του λεγόμενου «Μακεδονικού μετώπου» εδώ στην περιοχή. Τι ακριβώς ήταν αυτό το «Μακεδονικό Μέτωπο;»

Αναφερόμενος σε Μακεδονικό Μέτωπο εννοώ το μέτωπο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου στη Μακεδονία, από το 1915 έως το 1918 από τις δυνάμεις της ΑΝΤΑΝΤ.

Ίσως για να γίνει κατανοητό, να χρειαστεί, να το συνδέσουμε με τα γεγονότα που συμβαίνουν την ίδια περίοδο, στον παγκόσμιο αλλά και στον ευρύτερο Ελλαδικό χώρο.

Συμφωνώ και αυτό θα προσπαθήσω να κάνω. Μπορούμε να πούμε πως την περίοδο αυτή, αν και η Ελλάδα δεν είχε ακόμα εισέλθει επίσημα στον πόλεμο, ο πόλεμος είχε χτυπήσει την πόρτα της Ελλάδας… Πρωταγωνιστές στο ιστορικό σκηνικό είναι δύο φυσιογνωμίες. Ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος, ο οποίος είχε Γερμανόφιλες τάσεις, λόγω του ότι είχε παντρευτεί τη Σοφία, την αδερφή του Γουλιέλμου Κάιζερ και ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Δύο έντονες προσωπικότητες με διαφορετική αντίληψη για τη στάση της Ελλάδος απέναντι στα παγκόσμια γεγονότα, όπως και για τη θέση της Ελλάδας στις διαμορφούμενες συμμαχίες.

Είναι η περίοδος που η Ελλάδα μόλις έχει βγει από τους βαλκανικούς πολέμους και έχει ανάγκη ειρήνης, αλλά ξεσπάει ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος…

Ακριβώς! Η Ελλάδα είναι εξαντλημένη και επιθυμεί να ανασυγκροτηθεί. Η πορεία όμως της παγκόσμιας ιστορίας υπαγόρευε άλλα. Το 1914 έχει ξεσπάσει ο Πρώτος παγκόσμιος πόλεμος και η Ελλάδα κρατά στάση ουδετερότητας. Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος πιστεύει στο αήττητο των γερμανικών στρατευμάτων, επηρεασμένος ίσως και από τη συγγένεια που τον συνέδεε με τον Κάιζερ.

Έχει φιλογερμανική στάση; Τον επηρεάζει η σύζυγός του Σοφία ;

Σε ένα βαθμό επηρεάζεται αλλά δεν οφείλεται η θέση του μόνο σε αυτή την επιρροή. Πίστευε ότι τα συμφέροντα της χώρας εξυπηρετούνται καλύτερα από τη στάση του αυτή. Οι θέσεις του όμως αυτές, έρχονται σε αντίθεση με την πάγια άποψη του Ελευθέριου Βενιζέλου, ο οποίος πίστευε πως η Ελλάδα έπρεπε να αναμειχθεί στον πόλεμο, στο πλευρό της ΑΝΤΑΝΤ. Κυρίως όμως ο Βενιζέλος, προέβαλλε σαν επιχείρημα, ότι πρέπει, να εμπλακούμε στον πόλεμο λόγω της δεκαετούς συμφωνίας, συμμαχίας, που είχαμε υπογράψει με τους Σέρβους, εναντίον των οποίων είχαν επιτεθεί άνανδρα και πάλι οι Βούλγαροι, μετά τη συμμαχία τους με τις κεντροευρωπαϊκές δυνάμεις, όπως έκαναν στο Β΄ Βαλκανικό πόλεμο. Διέβλεπε λοιπόν, ορθά, ο Βενιζέλος, πως αν οι Βούλγαροι νικήσουν τους Σέρβους θα στραφούν προς την Ελλάδα για να πραγματοποιήσουν τις καταχρηστικές και ύπουλες διεκδικήσεις τους εις βάρος, ειδικά της Μακεδονίας μας, με κύριο στόχο τους το λιμάνι της Θεσ/νίκης.

Ποιες δυνάμεις αποτελούν την ΑΝΤΑΝΤ;

Η συμμαχία της Αντάντ (Εγκάρδια Συνεννόηση) αποτελούνταν από τις Γαλλία, Αγγλία, Ρωσία και αργότερα προσχωρεί και η Ιταλία. Αυτές λοιπόν οι δυνάμεις της ΑΝΤΑΝΤ δημιουργούν εδώ το τρίτο μέτωπο, το λεγόμενο «Μακεδονικό μέτωπο».

Υπήρχαν δηλαδή άλλα δύο…

Ναι, το Ανατολικό στο οποίο κύριο ρόλο έχει η Ρωσία με αντίπαλη τη Γερμανία και την Αυστροουγγαρία και το Δυτικό, όπου έγινε και η περιβόητη μάχη της Βερντέν.

Η μάχη της Βερντέν, αν θυμάμαι καλά, ήταν μια από τις κρισιμότερες μάχες του Α‘ Παγκοσμία Πολέμου ανάμεσα σε Γάλλους και Γερμανούς.

Μια από τις κρισιμότερες και φονικότερες μάχες χαρακωμάτων του Α‘ Παγκοσμίου πολέμου. Είχε πάνω από 300.000 νεκρούς και περίπου μισό εκατομμύριο τραυματίες. Ήταν μακρόχρονη και μια από τις πιο αιματηρές στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο…

Για ποιο λόγο δημιουργείται το «Μακεδονικό Μέτωπο» και γιατί δημιουργείται εδώ;

Για αντιπερισπασμό και πλαγιοκόπηση, των κεντροευρωπαϊκών δυνάμεων, όπως ονομάζονται οι δυνάμεις των Γερμανών, της Αυστροουγγαρίας και των Βουλγάρων, που επιτίθενται εις βάρος της Σερβίας και είναι ασυγκράτητες, όπως και για να απελευθερωθεί η κατεχόμενη Σερβία. Έχουν καταλάβει οι Βούλγαροι και οι κεντροευρωπαϊκές δυνάμεις μέχρι και το Μοναστήρι.

Τότε ήταν που εγκαταστάθηκαν οι Γάλλοι στην περιοχή μας;

Ναι. Ξεκινάνε από τη Θεσσαλονίκη. Παραβιάζουν την Ελληνική ουδετερότητα, το Φθινόπωρο του ‘15 και αποβιβάζονται στην Ελλάδα τα γαλλικά και τα αγγλικά στρατεύματα που προέρχονται από την αποτυχημένη απόβαση της Καλλίπολης που είχε προηγηθεί. Διοικητής είναι ο Στρατηγός Σαράιγ, ο οποίος είναι και ο επί κεφαλής των δυνάμεων, που εγκαθίστανται στη Θεσσαλονίκη.

Οι Γάλλοι στην προκειμένη περίπτωση, πρόσκεινται φιλικά προς την Ελλάδα;

Οι Γάλλοι έχουν και αυτοί συμφέροντα. Η εξωτερική πολιτική των κρατών είναι κυρίως θέμα συνταύτισης συμφερόντων.

Να το θέσω λοιπόν διαφορετικά. Τη δεδομένη στιγμή ταυτίζονταν τα συμφέροντά τους με τα ελληνικά;

Εκείνη τη στιγμή συμφωνούσαν με τη θέση του Βενιζέλου. Ο Βενιζέλος σωστά έβλεπε τον κίνδυνο νίκης και επέκτασης της Βουλγαρίας, διότι στη συμμαχία των κεντρικών δυνάμεων είχε ενταχθεί και η Οθωμανική αυτοκρατορία. Σωστά, κατά τη δική μου γνώμη, έβλεπε ότι ο ρόλος μας ήταν δίπλα στους Σέρβους, δίπλα στους Αγγλογάλλους και κατά συνέπεια ότι έτσι υπερασπιζόμαστε καλύτερα τα εθνικά μας δίκαια.

Όμως δεν ήταν και τόσο ανιδιοτελής. Στηριζόταν στη φιλία των Αγγλογάλλων για να επιβληθεί στο εσωτερικό…

Στην ελληνική ιστορία πλάθουμε πολλές φορές αγιογραφίες για τους πολιτικούς. Είναι μεν μεγάλοι ηγέτες ορισμένοι, αφήνουν τεράστιο έργο, αλλά έχουν και σκοτεινές πτυχές, που λόγω σκοπιμοτήτων πολιτικών, πότε για τους μεν και πότε για τους δε, εξαρτάται ποιος έχει το επάνω χέρι, αποκρύπτονται ή εμφανίζονται αλλοιωμένες.

Συνήθως δαιμονοποιούμε, ή εξιδανικεύουμε, αναλόγως, τη μία ή την άλλη πλευρά…

Ακριβώς! Μόνο που η ιστορία είναι ξεκάθαρη. Εκπλήσσεται κανείς από το πώς έδρασε το Βενιζελικό κόμμα σε συνεργασία με τους υποστηρικτές του, επάνω στην τοπική κοινωνία, με τη συνέργεια των Γάλλων – και αυτή είναι η σκοτεινή πλευρά της παρουσίας των Γάλλων στην περιοχή – και πόσα έκτροπα και τραγικά εγκλήματα συνέβησαν τότε στην περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας.

Πότε ακριβώς και πώς φτάνουν οι Γάλλοι εδώ;

Ακούστε, πρέπει να το εντάξουμε στο γενικό ανώμαλο κλίμα της εποχής. Ο Βενιζέλος έχει παραιτηθεί, ενώ έχει κερδίσει τις εκλογές του 1915, γιατί έχει εκ νέου έρθει σε σύγκρουση με το Βασιλιά Κωνσταντίνο, λόγω της διάστασης απόψεων για τη συμμετοχή της Ελλάδας στον πόλεμο.

Είναι εκείνη η σκοτεινή περίοδος του διχασμού, που φέρνει την Ελλάδα σχεδόν στα πρόθυρα του εμφυλίου, ή κάνω λάθος; Είμαι επιφυλακτική γιατί έχουμε περάσει ουκ ολίγες τέτοιες περιόδους…

Όχι δεν κάνετε λάθος. Την περίοδο αυτή, το 1915, οι πολιτικές ανωμαλίες διαδέχονται η μία την άλλη. Να τονίσω όμως ότι πρέπει να είμαστε προσεκτικοί. Τις κινήσεις και τις συμπεριφορές των πρωταγωνιστών δεν πρέπει να τις κρίνουμε με τα σημερινά μέτρα και σταθμά, αλλά σύμφωνα με τις συνθήκες και τις προϋποθέσεις εκείνης της εποχής. Πρέπει να δούμε σε τι κοινωνικοπολιτικό και ιστορικό πλαίσιο διαδραματίζονταν τα γεγονότα και πόσο
προχωρημένη ήταν η κοινωνία γι’ αυτά.

Να λάβουμε, ας πούμε, υπ’όψιν ότι ο Βασιλιάς, έχει παρεμβατικό ρόλο στα πράγματα.

Ναι, και όχι μόνο παρεμβαίνει, αλλά έχει και εξουσίες, τέτοιες, που σήμερα δε θα μπορούσε να διανοηθεί κάποιος βασιλιάς ευρωπαϊκού κράτους.

Ο Βενιζέλος εν τέλει γιατί δεν τα βρίσκει στο θέμα του μεγάλου πολέμου με τον Κωνσταντίνο;

Δεν τα βρίσκουν γιατί, όπως είπαμε, διαφορετικά έβλεπε ο καθένας τη διαδικασία υπεράσπισης των εθνικών μας συμφερόντων. Ο Κωνσταντίνος, αν θυμάστε στους Βαλκανικούς πολέμους, λόγω της ισχυρής Ελληνικής εμπορικής παροικίας του Μοναστηρίου, ήθελε να επεκταθεί προς αυτή την κατεύθυνση με την εύνοια και της Γερμανίας, ως προς αυτό. Ο Βενιζέλος ήθελε να κινηθεί Ανατολικά, και να απελευθερώσει τις αλύτρωτες ελληνικές περιοχές παραπλεύρως της θάλασσας, γιατί είχε μεγαλύτερη στρατηγική σημασία η Θεσσαλονίκη και αν μπορούσε στη συνέχεια, να καλύψει και το Μοναστήρι. Εδώ έχουμε τις πρώτες σπίθες του μετέπειτα επονομαζόμενου εθνικού διχασμού.

Να τολμήσω να πω ότι η περιοχή μας είναι, ως ένα σημείο, λόγος γι’ αυτόν το διχασμό;

Στην ομιλία μου για τα Ελευθέρια της πόλης του Αμυνταίου το 2008, είχα πει: «…Συμβολικά η περιοχή μας είναι το έναυσμα, η αφετηρία του εθνικού διχασμού, γιατί ο εθνικός διχασμός ξεκινάει από το γεγονός, ότι συγκρούονται οι δύο άντρες, για το εάν πρέπει να κινηθούν, Βόρεια προς Μοναστήρι, ή Ανατολικά προς Θεσσαλονίκη…».

Οι Γάλλοι ακολουθούν το Βενιζέλο;

Οι Γάλλοι δεν ακολουθούν, καθοδηγούν! Και για να μην μακρηγορούμε εμφανίζεται ο Βενιζέλος στη Θεσσαλονίκη ως αρχηγός του κινήματος της «Εθνικής Άμυνας», το Σεπτέμβριο του 1915.

Για να ξεφύγουμε λίγο, υπάρχει και το σχετικό άσμα που λέει: «Της Αμύνης το καπέλο, έφερε το Βενιζέλο, της Αμύνης το σκουφάκι έφερε το Λευτεράκη».

Ο Βενιζέλος έρχεται στη Θεσσαλονίκη μεταμφιεσμένος, έχοντας δραπετεύσει από την Αθήνα με το πλοίο «Εσπερία», συνοδευόμενος από το Ναύαρχο Κουντουριώτη, και το Στρατηγό Δαγκλή.

Πώς έγινε αυτό; Τι πορεία ακολούθησε;

Κατέφυγε αρχικά στην Κρήτη και εκεί ξεσήκωσε τους Κρητικούς υπέρ του κινήματος. Στη συνέχεια ανηφόρισε στη Θεσ/νίκη.

Αναφέρατε παραβίαση της ουδετερότητας της Ελλάδας, από τα Γαλλικά στρατεύματα. Αυτό δεν ήταν μια προκλητική και ταπεινωτική ενέργεια από τη μεριά των συμμάχων;

Οι Σέρβοι έχουν, με συνθήκη, μια ουδέτερη ζώνη στη Θεσσαλονίκη. Οι Γάλλοι αποβιβάζονται και εγκαθίστανται, δήθεν, επί της ουδέτερης ζώνης των Σέρβων και ισχυρίζονται ότι καμιά ουδετερότητα της Ελλάδος δεν παραβιάστηκε.

Λέτε, «αποβιβάζονται και εγκαθίστανται» «δήθεν»…

Λέω δήθεν, γιατί πρόκειται περί τεχνάσματος. Αυτό αποδεικνύει τουλάχιστον η συμπεριφορά του Στρατηγού Σαράιγ, ο οποίος εκ των υστέρων αποθρασύνεται και επιβάλλει μέχρι και γενικό στρατιωτικό νόμο στη Θεσσαλονίκη. Είναι στην ουσία ο απόλυτος κυρίαρχος της Θεσσαλονίκης και της γύρω περιοχής που
αποκαλείται «το περίφρακτο στρατόπεδο».

Με λίγα λόγια στην Ελλάδα, τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο, 1916, λίγο μετά τους Βαλκανικούς πολέμους, υπάρχουν στρατεύματα κάθε λογής που δρουν το καθένα με δικούς του νόμους και κανόνες χωρίς να υπολογίζουν την Αθήνα. Ο Βενιζέλος έρχεται στη Θεσσαλονίκη και κάνει τη δική του κυβέρνηση της «Εθνικής Άμυνας» υπό τις ευλογίες των Γάλλων. Και έχουμε μια Ελλάδα κομμένη στα δύο, με δύο κυβερνήσεις, μια στο Βορρά και μια στο Νότο.

Τα πράγματα για το Βενιζέλο δεν είναι και τόσο εύκολα. Δεν είναι και τόσο απλό να δημιουργήσει κρατική δομή από το μηδέν. Αρχίζει έτσι με τη συνεργασία των Γάλλων μια εκκαθάριση.

Εννοείτε εκκαθάριση των αντιβενιζελικών στοιχείων;

Ακριβώς! Και μάλιστα όπως είπα συνεργούσαν σε αυτό και οι Γάλλοι. Εκκαθάριση στη Βόρεια Ελλάδα συμπεριλαμβανομένης και της δικής μας περιοχής στους τομείς της διοίκησης, του στρατεύματος και δυστυχώς η εκκαθάριση αυτή έγινε και σε επίπεδο απλών πολιτών.

Να επικεντρωθούμε λίγο στη δική μας περιοχή. Ποιες ήταν οι συνέπειες, που είχε η παρουσία των Γάλλων στην περιοχή;

Είχε κάποιες αρνητικές, αλλά είχε και πολλές θετικές συνέπειες. Πρέπει όμως πριν αναφερθούμε σε αυτές, να πούμε και το εξής σημαντικό: Την περίοδο αυτή οι Βούλγαροι έχουν καταλάβει όλη τη νότια Σερβία και το γειτονικό μας Μοναστήρι, φονικές μάχες διεξάγονται στην καμπή του ποταμού Εριγώνα αλλά και κατά τη γραμμή των συνόρων μας. Στις 4 Αυγούστου δε του 1916 επιτίθενται αιφνιδιαστικά προς τη Φλώρινα και προελαύνουν νικηφόρα μέχρι τη Βεύη και παραπέρα ως την Άρνισσα, όπου ανακόπτονται από τους Γάλλους και τους λοιπούς συμμάχους της Αντάντ.

Εριγώνας είναι ο ποταμός που διασχίζει το σημερινό Μοναστήρι.

Ναι, ναι. Κατεβαίνουν και καταλαμβάνουν και την περιοχή μας. Το Ξινό Νερό και το Αμύνταιο. Γνωρίζουμε μια μικρή περίοδο Βουλγαρικής κατοχής κατά την οποία οι Βούλγαροι επιδίδονται σε εγκλήματα κατά του ελληνικού πληθυσμού. Οι Βούλγαροι εκδιώκονται με την άφιξη των Γαλλικών στρατευμάτων τα οποία απελευθερώνουν την περιοχή το Σεπτέμβριο του 1916. Αυτή είναι και η μεγαλύτερη συνεισφορά τους στην περιοχή.

Πρόκειται για αποικιοκρατική δύναμη;

Είναι στρατεύματα, τα οποία δημιουργούνται και από τις αποικίες και αποτελούνται και από Σενεγαλέζους και Μαροκινούς. Αυτά είναι ξεχωριστά τάγματα με ανώτατους διοικητές και αξιωματικούς Γάλλους, λευκούς.

Πανσπερμία εθνοτήτων…

Ναι, είναι οι σύμμαχοι της ΑΝΤΑΝΤ, Άγγλοι, Γάλλοι, Ιταλοί, Ρώσοι, Σέρβοι, γιατί έχουμε και Σέρβους που αγωνίζονται για την ελευθερία της υπόδουλης πατρίδας τους, αλλά και ελληνικά στρατεύματα τα οποία οργανώνει ο Βενιζέλος κατά αρχήν στη Βόρειο Ελλάδα μετά την επικράτηση του κινήματος της Θεσ/νίκης, στο πλευρό των συμμάχων της ΑΝΤΑΝΤ.

Υπάρχει ένα περιστατικό που έχω διαβάσει και δίνει την εικόνα για την κατάσταση που επικρατούσε στο Μακεδονικό Μέτωπο: Κοντά στο Μοναστήρι, λέει, από την ελληνική πλευρά των συνόρων, βρισκόταν το σκωτσέζικο γυναικείο νοσοκομείο. Εκεί συνέβη ένα επεισόδιο με ένα Ρώσο στρατιώτη, που τον τραυμάτισε ένα ιταλικό φορτηγό αυτοκίνητο και τον μετέφερε ένα γαλλικό ασθενοφόρο, σε ένα σκωτσέζικο νοσοκομείο, που βρισκόταν σε ελληνικό έδαφος και συνήθως φρόντιζε Σέρβους τραυματίες· Εκεί τον θεράπευσε ένας Καναδός γιατρός και η μόνη γλώσσα στην οποία μπόρεσαν να συνεννοηθούν ήταν τα γερμανικά.

Δε γνωρίζω κατά πόσον είναι πραγματικό το γεγονός αλλά αυτή η κατάσταση περίπου επικρατούσε εκείνη την περίοδο. Εδώ πάντως στο Ξινό Νερό υπήρχαν τότε τρία συμμαχικά νοσοκομεία. Επίσης υπάρχουν ακόμα τα απομεινάρια του Γαλλικού νεκροταφείου. Η εκταφή των σορών έγινε κατά το μεσοπόλεμο. Μετά χρησιμοποιήθηκε η τοποθεσία ως χωράφι. Δυστυχώς δεν έμεινε ούτε μια ταφόπλακα. Οργώνονταν και εξακολουθεί να οργώνεται κανονικά. Έχει μείνει μόνο ο μαντρότοιχος που ξεχωρίζει, γιατί είναι ιδιαίτερου ρυθμού, υπάρχουν και οι πύλες εισόδου…

Στο νεκροταφείο αυτό κηδεύονται αποκλειστικά Γάλλοι;

Γάλλοι στρατιώτες που έπεφταν στο πεδίο της μάχης βορειότερα αλλά και των άλλων συμμάχων της Αντάντ. Δίπλα από το νεκροταφείο οι Γάλλοι είχαν χτίσει το κεντρικό νοσοκομείο, από το οποίο, μετά την αποχώρηση των Γαλλικών στρατευμάτων, εγκαταλείφθηκε και αφέθηκε στην τύχη του. Δεν έχει απομείνει ούτε πέτρα. Από διηγήσεις των παππούδων ξέρουμε ότι «εκεί, σ’ εκείνα τα χωράφια, ήταν το Γαλλικό νοσοκομείο». Έτσι γνωρίζουμε για την ύπαρξή του. Υπήρχε επίσης προς τη μεριά του βουνού και ένα άλλο γαλλικό νοσοκομείο, κτίσμα το οποίο λειτουργούσε εφεδρικά, σύμφωνα με μαρτυρίες των γερόντων πάλι. Επίσης το Δημοτικό σχολείο, αυτό που υπάρχει ακόμα στο χωριό, είχε μετατραπεί από τους Ιταλούς σε ιταλικό στρατιωτικό νοσοκομείο.

Υπήρχαν στο Ξινό Νερό και Ιταλοί;

Βέβαια και ήταν πολύ έντονη η παρουσία τους. Υπάρχει φωτογραφία όπου αναφέρει τον αριθμό του Ιταλικού Στρατιωτικού Νοσοκομείου που στεγάζεται στο Δημοτικό Σχολείο Ξινού Νερού. Υπάρχουν φωτογραφίες με τους τραυματίες στην είσοδο του νοσοκομείου και στον προαύλιο χώρο.

Άλλα στοιχεία που να μαρτυρούν την παρουσία των Ιταλών στην περιοχή υπάρχουν;

Υπήρχαν τέτοια στοιχεία μέχρι και μετά το μεσοπόλεμο, όπως ήταν ένα μικρό εκκλησάκι εντός του νεκροταφείου του Αγίου Αθανασίου το οποίο χρησιμοποιούσαν για τις διάφορες θρησκευτικές τελετές τους οι καθολικοί. Σήμερα όμως δεν υπάρχει κανένα ίχνος του.

Το κτίριο του Δημοτικού Σχολείου πόσο παλιό είναι;

Ακριβής ημερομηνία για το πότε χτίστηκε δεν υπάρχει. Από τα στοιχεία που έχουν βγει από την έρευνά μου, προκύπτει ότι λειτούργησε προ του 1912 μόνο για δυο χρόνια. Κατεστράφη με μανία, από τους Τούρκους, κατά την πρώτη υποχώρηση του Ελληνικού στρατού, αφού απελευθέρωσε το Αμύνταιο για πρώτη φορά στις 18 Οκτωβρίου του 1912. Τότε κάηκε η Εκκλησία του Αγίου Νικολάου και όλα σχεδόν τα σπίτια του Ξινού Νερού. Μάλιστα σαράντα γέροντες που δεν ήθελαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, στοιβάχτηκαν από τους Τούρκους σε έναν αχυρώνα και τους έκαψαν ζωντανούς. Τα οστά τους μαζεύτηκαν μετά από καιρό από τους κατοίκους που επέστρεψαν στο χωριό σε ένα λάκκο, τον οποίο ακόμη αναζητούμε, αν και έχω κάποιες ενδείξεις προς το παρόν, για το πού βρίσκονται.

Δεν υπήρξε καμία μαρτυρία;

Παρά τις μαρτυρίες και τις υποδείξεις των γερόντων δεν καταφέραμε να εντοπίσουμε ακριβώς το σημείο. Κάτι έχει προκύψει από τις έρευνές μου αλλά θα το ανακοινώσω μόνο όταν είμαι απόλυτα σίγουρος.

Το σχολείο δηλαδή ανακατασκευάζεται την περίοδο που είναι οι Γάλλοι στην περιοχή…

Ακριβώς! Να μην ξεχάσουμε όμως να τονίσουμε κάτι σημαντικό. Εδώ στο Ξινό Νερό υπάρχει ο σιδηροδρομικός σταθμός, γι’ αυτό και το χωριό ήταν και το κέντρο μεταφοράς και ανεφοδιασμού των συμμαχικών στρατευμάτων.

Ο σιδηροδρομικός σταθμός υπάρχει ήδη από την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας…

Ναι, αλλά και εδώ είναι αναμεμειγμένοι οι Γάλλοι. Το 1892 ανατέθηκε από τους Τούρκους σε Γαλλική εταιρία η κατασκευή των σιδηροδρόμων. Η γραμμή υπάρχει εδώ από το 1894. Από τότε οι Γάλλοι, διαχειρίζονταν κατά κύριο λόγο, τις γραμμές, και όταν έρχονται τα Γαλλικά στρατεύματα, μετατρέπουν στρατιωτικά το χώρο σε χώρο ανεφοδιασμού. Υπάρχει φωτογραφικό υλικό που δείχνει να ξεφορτώνεται πολεμικό υλικό, βαρύς οπλισμός, κανόνια πυροβολικού κτλ. Εκεί κοντά στο σταθμό – υπάρχει φωτογραφικό υλικό που το αποδεικνύει αυτό – υπήρχε υπαίθριος χώρος υγειονομικού. Οι τραυματίες περιθάλπονταν προσωρινά και σε αντίσκηνα.

Για να υπάρχουν τόσα πολλά νοσοκομεία θα πρέπει να ήταν πολύ μεγάλες οι ανάγκες…

Φανταστείτε ένα μεγάλο μέτωπο που κάθε μέρα είχε δεκάδες νεκρούς και τραυματίες. Το Ξινό Νερό, ήταν υγειονομικό κέντρο, κέντρο ανεφοδιασμού και διοικητικό κέντρο της Αντάντ. Ήταν η γραμμή υποστηρίξεως, όπως θα λέγαμε σήμερα, χρησιμοποιώντας στρατιωτική ορολογία. Στο σημείο δε όπου υπάρχουν σήμερα κάποια υπολείμματα νερόμυλων, όλα εκείνα τα χωράφια ήταν υπαίθριες εγκαταστάσεις νοσοκομείων.

Πόσον καιρό έμειναν τα Γαλλικά στρατεύματα στην περιοχή;

Μέχρι το 1918 και τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου πολέμου.

Όλο αυτό το διάστημα που ζούσαν στην περιοχή πώς συμπεριφέρονταν;

Η περιοχή του Αμυνταίου ήταν σε δεινή κατάσταση. Οι Γάλλοι ήταν πολύ προοδευμένοι και μπορώ να πω, ότι όταν ήρθαν, έφεραν μαζί τους και στοιχεία από τον πολιτισμό τους. Όταν επισκέφθηκε ο στρατηγός Φρανσέ ντε Εσπερέ την περιοχή , είδε στο Ξινό Νερό, την πολυτιμότητα του ξινού νερού. Διαπίστωσε ότι το ξινό νερό ήταν εφάμιλλο των γαλλικών ανθρακούχων. Έστειλε δείγματα στη Γαλλία και οι ειδικοί αποφάνθηκαν ότι είναι άριστο. Τη δημιουργία όμως του πρώτου εμφιαλωτηρίου την κάνουν οι Ιταλοί.

Μη μου πείτε ότι εκείνη την εποχή κατασκεύασαν εργοστάσιο εμφιάλωσης;

Σας φαίνεται παράξενο και όμως έτσι έγινε. Μην ξεχνάμε ότι οι Γάλλοι και οι Ιταλοί είναι έτη φωτός μπροστά εκείνη την εποχή. Είχαν φτιάξει λοιπόν οι Ιταλοί ένα προσωρινό εργοστάσιο και εμφιάλωναν το πολύτιμο ανθρακούχο νερό. Υπήρχαν κάποια ερείπια για αρκετό καιρό μέχρι και μετά το μεσοπόλεμο, που θύμιζαν ότι εκεί υπήρχαν παλιά τα εμφιαλωτήρια. Οι γηραιότεροι του χωριού τα αποκαλούσαν «παράγκες». Οι παράγκες αυτές μάλιστα χρησιμοποιήθηκαν για να στεγάσουν προσφυγικό πληθυσμό από τη Μικρά Ασία για μικρό διάστημα μετά το 1922… Εκεί τους τοποθέτησαν προσωρινά, μέχρι να αποφασίσουν για τη μόνιμη εγκατάστασή τους.

(συνεχίζεται…)

Τέλος Α’ μέρους

(Δείτε το Β’ ΜέροςΓ’ Μέρος της συνέντευξης)

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *