Συνέντευξη με τον Νικόλαο Ζωγράφο (Αγιογράφο)

Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στην εφημερίδα ΗΧΩ Φλώρινας στις 9 Μαϊου 2010.

Κουβαλώντας στους ώμους του οικογενειακή παράδοση 160 ετών Αγιογραφικής Τέχνης, ο Νικόλαος Ζωγράφος, άξιος συνεχιστής της και ένας από τους τελευταίους πλέον Αγιογράφους του Βιτσίου, μιλάει στη στήλη με σεβασμό για το έργο των προγόνων του και με αγάπη και σεμνότητα για το δικό του έργο, που αποτελεί σημαντική προσφορά στο χώρο της Αγιογραφίας.

Συνέντευξη - Νικόλαος Ζωγράφος - αγιογράφος

Κ. Νίκο, έχω μια εικόνα δική σας κρατημένη από τα παιδικά μου χρόνια. Σας θυμάμαι με μια μπατανόβουρτσα και έναν τενεκέ στο χέρι… Θυμάμαι έντονα τα ρούχα σας. Φορούσατε ένα παντελόνι που είχε επάνω του όλα τα χρώματα του κόσμου!!

Τι να έκανα; Ήταν τα ρούχα της δουλειάς μου. Μπογιατζής ήμουνα τότε και έτρεχα με τον τενεκέ και την μπατανόβουρτσα για το μεροκάματο. Δύσκολα τα χρόνια! Είχαμε οικογένεια, έπρεπε να βγει το μεροκάματο. Αλλά αυτό ήταν το δεύτερο επάγγελμά μου. Το πρώτο ήταν τσαγκάρης.

Δε θυμάμαι να έχω ακούσει κάτι τέτοιο…

Πού να το θυμάσαι…! Αυτό έγινε όταν ήμουν δεκαπέντε χρόνων. Μόλις έφυγαν οι Γερμανοί κατέβηκα στη Φλώρινα για να μάθω την τέχνη. Δούλεψα τέσσερα – πέντε χρόνια σαν τσαγκάρης. Μετά έπεσε η δουλειά. Άρχισαν να ανοίγουν τα μαγαζιά με τα έτοιμα παπούτσια. Ύστερα πήγα φαντάρος. Μόλις απολύθηκα από
το στρατό, ασχολήθηκα με αυτό που με τραβούσε πιο πολύ. Τα χρώματα! Έγινα μπογιατζής.

Συνήθως τα επίθετα των ανθρώπων δηλώνουν κάποια ιδιότητα. Το δικό σας είναι Ζωγράφος. Αυτό σημαίνει πως κάποιος μακρινός σας πρόγονος, είχε ασχοληθεί με τη ζωγραφική;

Στην οικογένειά μας μετράμε εκατόν εξήντα χρόνια παράδοσης στην αγιογραφία. Ο πρώτος-πρώτος, ήταν ο παππούς μου, ο Στυλιανός Στυλιάδης. Αυτός ασχολήθηκε πρώτος με την αγιογραφία και εγκατέλειψε το πατρογονικό του επίθετο. Συνηθίζονταν τότε αυτό. Ήταν κάτι σαν έθιμο, οι αγιογράφοι να μετονομάζονται σε «Ζωγράφοι».

Ο παππούς σας, ο Στυλιανός Στυλιάδης, από ποιον έμαθε την αγιογραφία;

Εκείνη την εποχή πολλοί Δροσοπηγιώτες, τεχνίτες, μάστοροι, πήγαιναν στο Άγιο Όρος και χτίζανε μοναστήρια, όπως ο μεγάλος αυτοδίδακτος τέκτονας, ο Γιαν Στύλος. Αυτός εκεί έκανε μεγάλες δουλειές. Η Αγία Μονή της Σιμωνόπετρας, αλλά και της Μεγίστης Λαύρας, έχουν χτιστεί και από Δροσοπηγιώτες μαστόρους. Ο παππούς μου τότε ήταν ράφτης. Πήγαινε όμως συχνά στο Άγιο Όρος και έραβε τις στολές και τα καλυμμαύχια των καλόγερων. Μπαινόβγαινε στο Άγιο Όρος σαν να ήταν σπίτι του. Κάποτε άνοιξε και ένα ραφείο εκεί, στις Καρυές. Κοντά στους αγιογράφους καλόγερους, διδάχτηκε και έμαθε πολύ καλά και την τέχνη της αγιογραφίας. Όταν είδε ότι τα καταφέρνει, άφησε τη ραφτική και άρχισε να ασχολείται αποκλειστικά με την αγιογραφία. Έφτασε μάλιστα να ζωγραφίζει εικόνες και να τις εμπορεύεται, κυρίως στη Ρωσία, αλλά και στο Άμστερνταμ της Ολλανδίας. Έκανε εμπόριο. Τις φόρτωνε στο καράβι και τις έστελνε. Αυτό συνεχίστηκε μέχρι που άρχισε η επανάσταση των μπολσεβίκων και σταμάτησε η αγορά.

Υπάρχει επομένως η πιθανότητα σε κάποια ρωσική εκκλησία, ή σε κάποια ορθόδοξη εκκλησία στο Άμστερνταμ, να βρει κανείς αγιογραφίες «Δια χειρός Ζωγράφου».

Ασφαλώς, αλλά ποιος να πάει να ψάξει;

Ο παππούς Στυλιανός Ζωγράφος, ήταν ο πρώτος αγιογράφος. Μετά ακολούθησαν και άλλοι;

Βέβαια! Μετά πήρε τους γιους του, το Στέργιο, τον Παντελή και το Θωμά Ζωγράφο, που ήταν και ο θετός μου πατέρας, αλλά και τον ανεψιό τους, τον Αθανάσιο Χαρίση, τον πατέρα του Στρατηγού του Βίκτωρα Χαρίση. Το γεγονός ότι ο παππούς μου τα κατάφερνε καλά, παρακίνησε και άλλους. Το παράδειγμά του ακολούθησε ο εξάδελφός του, ο Μάρκος Στυλιάδης, ο οποίος πήρε και αυτός τους δικούς του, το γαμπρό του και άλλους.

Ποια περίοδο γίνονται αυτά;

Εκεί γύρω στα 1850 με ’60. Τότε περίπου ξεκίνησαν. Σιγά-σιγά από τον έναν στον άλλον διαδόθηκε η τέχνη της αγιογραφίας. Πολλοί και άξιοι ήταν οι αγιογράφοι. Ο Αναστάσιος Στυλιάδης, ο Κωνσταντίνος Τζιάτζιος, ο Χαρίσιος Χαρίσης….

Εσείς διδαχτήκατε την τέχνη της αγιογραφίας από τον πατέρα σας;

Όχι! Ο πατέρας μου είχε πεθάνει. Ό,τι έμαθα, το έμαθα παρακολουθώντας τους μεγάλους, τον Χαρίσιο Χαρίση, τον Τζιάτζιο, τον Στυλιάδη. Κοντά σ’ αυτούς έμαθα ό,τι έμαθα.

Πώς ήταν οι μεγάλοι δάσκαλοι; Ήταν πρόθυμοι να αποκαλύψουν τα μυστικά της τέχνης τους στους νεότερους ή τα κρατούσαν για τον εαυτό τους;

Μπα, πού να σου δείξουν μυστικά… Ήταν κλειστοί και αυστηροί. Μπορεί να είχαν περάσει τα χρόνια τους και να είχαν γεράσει, αλλά δεν ήθελαν να παραδώσουν τα σκήπτρα. Μόνοι μας κρυφοκοιτάζαμε – αυτό μπορεί να σου το πει και ο θείος σου, ο Βαγγέλης ο Ταμουτσέλης – και προσπαθούσαμε να αντιγράψουμε τις κινήσεις τους, πώς γίνεται το ένα, πώς γίνεται το άλλο, πώς φτιάχνουν τα χρώματα. Έτσι, από μόνοι μας, μάθαμε, σιγά-σιγά.

Αφού μάθατε καλά την τέχνη της αγιογραφίας, γιατί δεν την ασκούσατε; Γιατί βγάζατε τα προς το ζην βάφοντας σπίτια;

Την έμαθα καλά την τέχνη, αλλά το θέμα ήταν ότι με την αγιογραφία, δεν μπορούσα να κρατήσω οικογένεια. Εκείνη την εποχή δεν είχε και τόση πέραση. Ύστερα, ήταν και οι μεγάλοι αγιογράφοι, οι πιο έμπειροι, που έκαναν τη δουλειά καλύτερα. Εγώ έκανα καμιά εικόνα πού και πού, αλλά το μεροκάματο το έβγαζα με την μπατανόβουρτσα. Αργότερα, όταν χτίστηκε η καινούρια Μητρόπολη, του Αγίου Παντελεήμονα, και με ζήτησαν, ε, τότε ήταν καλά. Μου πρότειναν να δουλέψω δίπλα στον αγιογράφο Δημήτριο Ρίτσο, ο οποίος είχε έρθει από την Αθήνα και είχε αναλάβει την αγιογράφηση του ναού.

Ο καθηγητής της Σχολής Καλών Τεχνών Τάκης Μπέσσας, ονόμασε τους αγιογράφους της Δροσοπηγής και του Φλαμπούρου «Αγιογράφους του Βιτσίου». Εσείς και ο θείος μου, ο Βαγγέλης Ταμουτσέλης, είστε από τους τελευταίους. Πρόσθεσαν κάτι καινούριο οι Δροσοπηγιώτες στην τέχνη της αγιογραφίας, ώστε να αποτελούν σχολή;

Ο Μπέσσας τους ονόμασε έτσι από την περιοχή. Η Δροσοπηγή βρίσκεται στους πρόποδες του Βιτσίου. Από εκεί ορμώμενος τους ονόμασε έτσι.

Οι αγιογραφίες στους τοίχους και τα τέμπλα ορισμένων εκκλησιών, αλλά και πολλές φορητές εικόνες, που τις έχουν ζωγραφίσει οι Δροσοπηγιώτες αγιογράφοι, ξεχωρίζουν. Οπουδήποτε και να τις δω, λέω με σιγουριά: «Αυτήν εδώ την έχει κάνει δικός μας. Κανείς άλλος δε ζωγραφίζει έτσι». Δεν είναι σχολή αυτό;

Είναι σχολή, αλλά δεν τη δημιούργησαν οι Δροσοπηγιώτες. Οι Δροσοπηγιώτες αγιογράφοι ακολούθησαν τη σχολή της Ρώσικης αναγέννησης, που την έμαθαν από τους καλόγερους. Βέβαια, όσο να πεις, ο κάθε αρχιμάστορας κάτι έβαλε, αλλά η σχολή αυτή έχει τα δικά της χαρακτηριστικά. Αυτά που έβλεπες από μικρή στις αγιογραφίες και τις εικόνες της Αγίας Τριάδας και που έμαθες να τα ξεχωρίζεις. Έχει έντονα χρώματα, φωτεινά, όμορφα πρόσωπα, ρούχα με πολλές πτυχώσεις. Η σχολή της Ρώσικης αναγέννησης είναι πιο κοντά στη δυτική τέχνη. Έχει στοιχεία από την Αναγέννηση. Δε μοιάζει με τη Βυζαντινή Σχολή, αυτή που λέμε και Μακεδονική, τη Σχολή του Μανουήλ Πανσέληνου, που είναι επηρεασμένη από την αρχαία ελληνική. Ούτε με την Κρητική σχολή μοιάζει, με τις επιβλητικές, σκούρες, σκελετωμένες, σχεδόν εξαϋλωμένες μορφές των αγίων, τη σχολή του Θεοφάνη. Η κάθε μία έχει τα δικά της χαρακτηριστικά.

Στις παλιές εκκλησίες των χωριών του κάμπου, στην Εκκλησία του Προφήτη Ηλία Μελίτης, για παράδειγμα, ή στην εκκλησία των Αγίων Αναργύρων στην Καστοριά, σε μια παλιά Εκκλησία των Αλώνων, υπάρχουν αγιογραφίες που δεν ανήκουν σε καμία από τις σχολές που αναφέρατε παραπάνω. Τα χρώματα στις συγκεκριμένες αγιογραφήσεις, είναι πολύ έντονα. Πολύ πιο έντονα από τα χρώματα που χρησιμοποιούνται στη ρώσικη τεχνοτροπία. Κυριαρχεί το πολύ έντονο πράσινο, το πολύ έντονο κόκκινο, το ροζ. Τα πρόσωπα των αγίων, είναι στρογγυλεμένα και λίγο πιο σκουρόχρωμα. Έχουν αγιογραφηθεί εκεί γύρω στις αρχές του 18ου αιώνα. Σε ποια σχολή ανήκουν αυτές οι αγιογραφίες;

Κατάλαβα τι λες. Υπάρχει μια περίοδος, ανάμεσα στη Βυζαντινή και την περίοδο που αναπτύσσεται η ρώσικη αγιογραφία, που λέγεται μεταβυζαντινή. Αυτή έχει τα χαρακτηριστικά που ανέφερες. Περισσότερο οι Φλαμπουριώτες αγιογραφούσαν με αυτόν τον τρόπο. Η εκκλησία της παλιάς Δροσοπηγής, της Μπελκαμένης, ήταν έτσι αγιογραφημένη. Θυμάμαι ότι όλο το τέμπλο, είχε εικόνες μεταβυζαντινής τεχνοτροπίας, εκτός από μία που την είχε ζωγραφίσει ο παππούς μου. Αυτή διέφερε γιατί ήταν ζωγραφισμένη με τη ρώσικη τεχνοτροπία. Ήταν τα «Εισόδεια της Θεοτόκου». Είχαμε πάει με το δάσκαλο στο μάθημα των θρησκευτικών στην εκκλησία και θυμάμαι ότι μας έδειξε την εικόνα και είπε «ο παππούς του Νικόλαου Ζωγράφου την έκανε» και εγώ καμάρωνα, αισθανόμουνα σπουδαίος…

Εσείς διδαχτήκατε τη ρώσικη τεχνοτροπία. Δουλέψατε όπως μου είπατε δίπλα στο Δημήτριο Ρίτσο, στην αγιογράφηση του Αγίου Παντελεήμονα. Οι αγιογραφίες του Αγίου Παντελεήμονα δεν έχουν κανένα στοιχείο αυτής της σχολής.

Ναι, οι αγιογραφίες είναι της Μακεδονικής σχολής, είναι αυτό που λέμε Βυζαντινής τεχνοτροπίας. Έμαθα να ζωγραφίζω έτσι, κοντά στο Δημήτριο Ρίτσο. Εκείνος με δίδαξε, αλλά διάβασα, δούλεψα πολύ και μόνος μου και έτσι αφού το απαιτούσαν οι ανάγκες, προσαρμόστηκα και άρχισα να ζωγραφίσω με αυτόν τον τρόπο. Το έκανα και νομίζω ότι το έκανα καλά.

Κύριε Νίκο, δεν είμαι ειδική πάνω στο θέμα, αλλά έχω την εντύπωση, ότι τα πρόσωπα των αγίων στις Αγιογραφίες του Αγίου Παντελεήμονα, είναι όλα ίδια μεταξύ τους. Αν δεν υπήρχαν τα διακριτικά του κάθε αγίου, δεν θα καταλάβαινε κανείς, ποιος άγιος είναι ποιος.

Κανονικά δε θα έπρεπε, αλλά είπαμε, ο κάθε αγιογράφος βάζει ως ένα σημείο τη δική του σφραγίδα.

Η ενασχόλησή σας με την αγιογραφία επηρέασε καθόλου τον τρόπο ζωής σας;

Και βέβαια την επηρέασε. Όταν ζωγραφίζεις αγίους, όταν εργάζεσαι μέσα σε έναν χώρο καθαγιασμένο, ιερό, όπως είναι οι ναοί, τότε χωρίς να το θέλεις, επηρεάζεσαι. Δε λέω, βγαίνεις και στο καφενείο, κάνεις τα αστεία σου, πίνεις και τα τσιπουράκια με τους φίλους, αλλά όλα με μέτρο. Όσο να πεις, προσέχεις. Η ζωή σου πρέπει να είναι ανάλογη. Ο κόσμος παρακολουθεί. Είναι δυνατόν να κάνεις άσχημη ζωή και να αγιογραφείς; Δεν είναι! Όταν καθόμουν στην σκαλωσιά και αγιογραφούσα τους τοίχους στον Άγιο Παντελεήμονα, γενικά όταν ζωγράφιζα εικόνες, στο νου μου έρχονται ψαλμοί. Χωρίς να το θέλω γινόταν αυτό. Ζωγράφιζα και έψελνα.

Ψέλνατε όμως Κυριακές και γιορτές και στην εκκλησία του χωριού κ. Νίκο και μάλιστα πολύ ωραία. Παρακολουθήσατε ποτέ μαθήματα βυζαντινής μουσικής;

Πήγα για λίγο, αλλά μετά τα παράτησα. Την εποχή όμως που πήγαινα σχολείο, ψέλναμε σχεδόν όλα τα παιδιά. Μας πήγαινε ο δάσκαλος κάθε Κυριακή στην εκκλησία και βοηθούσαμε στο ψαλτήρι. Συνοδεύαμε τους ψάλτες, λέγαμε το «Πάτερ ημών». Ήταν τότε κάποιοι που έψελναν καλά. Ο Τζιάτζιος ο Κωνσταντίνος, ο αγιογράφος, ο οποίος ήταν τακτικός, δεν έλειπε ποτέ από τη λειτουργία, ο αδελφός του, ο Τάκης του Βαγγελημίσσιας, ο Αργύρης ο Στυλιάδης, ο Αργύρης ο Φερφέλης, ο παππούς σου ο Νικολάκης ο Ταμουτσέλης. Δίπλα σ’αυτούς μάθαμε. Ο παππούς σου όμως ήταν ο καλύτερος, είχε μεγαλειώδη φωνή. Είχαμε βλέπεις, παράδοση και στην ψαλτική.

Είναι απαραίτητη η πίστη για να ασκήσει κάποιος την τέχνη της αγιογραφίας;

Θα σου απαντήσω για εμένα. Ναι, είναι απαραίτητη. Όταν πιστεύεις, τα πάντα λειτουργούν με ένα διαφορετικό τρόπο. Το αποτέλεσμα είναι διαφορετικό. Τα πρόσωπα των αγίων έχουν κάτι που δεν μπορείς να το εξηγήσεις. Δε λέω όμως ότι και κάποιος που δεν πιστεύει, δεν μπορεί να αγιογραφήσει. Μπορεί να αγιογραφήσει και μάλιστα πολύ καλά. Υπάρχουν εικόνες που δεν τους βρίσκεις ψεγάδι, είναι φτιαγμένες τέλεια, όμως δε σε τραβάνε. Τις κοιτάς, τις θαυμάζεις και αυτό είναι όλο. Πας παρακάτω. Υπάρχουν όμως και εικόνες, που μπορεί να μην είναι τέλειες, αλλά δεν μπορείς να τραβήξεις το βλέμμα σου από επάνω τους. Φεύγεις και πάλι ξαναγυρνάς και μένεις εκεί, και τις κοιτάς. Ε, κάποιες έχουν πάνω τους την πίστη αυτουνού που τις έφτιαξε. Κάποιες δεν την έχουν…

Έχω ακούσει ότι πριν την αγιογράφηση μιας εικόνας, προηγείται μια περίοδος προετοιμασίας με απομόνωση, αυστηρή νηστεία και προσευχή.

Ναι, αυτό ίσχυε, γιατί οι περισσότεροι αγιογράφοι ήταν καλόγεροι, μοναχοί και ασκητές. Αυτοί, ούτως ή άλλως νήστευαν. Για μερικούς ισχύει ακόμα. Εγώ θυμάμαι ότι οι παλιοί, πριν ξεκινήσουν κάνανε το σταυρό τους. Ίσως να λέγανε και κάποια προσευχή… Η αλήθεια είναι ότι κι εγώ πριν πιάσω το χρωστήρα, έπρεπε να κάνω την προσευχή μου.

Υπάρχει αυτό που λέμε συμβολισμός στην αγιογραφία; Πολλές φορές βλέπουμε κάποιες λεπτομέρειες περίεργες. Κάποιοι άγιοι για παράδειγμα έχουν μεγάλα άκρα ή μεγάλα αυτιά ή κρατάνε συγκεκριμένα αντικείμενα.

Τις περισσότερες φορές τα μεγάλα αυτιά ή τα μεγάλα άκρα, σημαίνουν έλλειψη συμμετρίας, σημαίνουν αδυναμία να αποδώσει ο αγιογράφος τον άγιο, όπως ακριβώς είναι στο πρωτότυπο. Η πίστη όμως του απλού ανθρώπου, δίνει σε αυτήν την ατέλεια, συμβολική σημασία. Λέει για παράδειγμα: «Κοίτα, ο άγιος έχει μεγάλα αυτιά, για να ακούει τις προσευχές των πιστών», ή «Έχει μεγάλα χέρια για να αγκαλιάζει τους πονεμένους και ταπεινούς της γης». Αυτό συμβαίνει..

Ποια υλικά χρησιμοποιούνται στην αγιογραφία;

Παλιά χρησιμοποιούσαν σκόνες φυσικές. Φυσικά υλικά, που τα ανακάτευαν με αυγό, κυρίως τον κρόκο και ξίδι. Το αυγό αποτελούσε τη συνεκτική ύλη. Έδενε τα υλικά και άντεχαν στο χρόνο. Όταν σκάψανε τα ερείπια της εκκλησίας του παλιού χωριού, βρέθηκαν εικόνες ζωγραφισμένες με τέτοια υλικά, που έμειναν αναλλοίωτες. Τα υλικά είχαν γίνει σκληρά σαν τσιμέντο.

Ο Κόντογλου αναφέρει ότι τα υλικά έχουν συμβολική σημασία. Λέει για παράδειγμα, ότι το αυγό, συμβολίζει την Ανάσταση, το ξύδι, συμβολίζει το όξος που έδωσαν οι Ρωμαίοι στο Χριστό όταν ήταν επάνω στο Σταυρό.

Ναι, το λέει ο Κόντογλου, αλλά εγώ νομίζω ότι όλα γίνονταν για πιο πρακτικούς λόγους. Το αυγό, για παράδειγμα, το έβαζαν όπως είπα για να συνδέουν τα άλλα υλικά. Το ξίδι για να εξουδετερώνει τη μυρωδιά του αυγού και να αραιώνει τον κρόκο που είναι πηχτός… Μετά, όταν άρχισαν να αγιογραφούν με τη ρώσικη τεχνοτροπία, παράτησαν το αυγό και δουλεύανε τα λάδια.

Σε τι διαφέρει η αγιογραφία από τη ζωγραφική;

Η ζωγραφική έχει ελευθερία. Εκφράζεται ο κάθε καλλιτέχνης με το δικό του τρόπο. Μπορεί αυτό που κάνει να μην αρέσει, αλλά κανείς δεν του απαγορεύει να λειτουργήσει όπως αυτός αισθάνεται. Στην αγιογραφία τα πράγματα είναι αυστηρά, καθορισμένα. Υπάρχουν κανόνες που δεν μπορείς να τους παραβιάσεις. Τα πρόσωπα των αγίων, η ενδυμασία, το χρώμα της ενδυμασίας, τα αντικείμενα, όλα πρέπει να γίνονται ακριβώς όπως είναι στο πρωτότυπο, ακόμα και το τελευταίο κλαδάκι.

Είναι δηλαδή, σαν να αντιγράφεις ένα έργο από το πρωτότυπο.

Ακριβώς, αντιγράφεις από το πρωτότυπο. Ακολουθείς αυστηρά κάποια βήματα με κάθε λεπτομέρεια και με μεγάλο σεβασμό. Πρώτα κάνεις το ένα, ακολουθεί το άλλο και μετά το άλλο…

Αν προσθέσεις κάτι δικό σου, κάποιο αντικείμενο για παράδειγμα, ή αλλάξεις το χρωματισμό του ενδύματος, ή του προσώπου ή κάποιο άλλο στοιχείο, θα θεωρηθείς αιρετικός;

Βεβαίως. Απαγορεύεται αυστηρά. Υπάρχουν οδηγίες για το πώς θα αποτυπώσει ο αγιογράφος το πρόσωπο ενός αγίου, το ρούχο του, το γύρω χώρο. Ο ένας αγιος είναι μακρυγένης, ο άλλος κοντογένης, μαυρογένης, ψαρογένης, ασπρογένης, ρασοφόρος, καπελοφόρος, κ.τ.λ. Παρόλα αυτά όμως, ο κάθε καλλιτέχνης βάζει τη σφραγίδα του και η σφραγίδα αυτή είναι η προσωπικότητά του, η πίστη του. Δίνει κάτι από τον εαυτό του και αυτό κάνει τη διαφορά. Μπορεί η εικόνα να φαίνεται εκ πρώτης όψεως ότι είναι ίδια, αλλά δεν είναι.

Πιστεύετε στη θαυματουργική δύναμη των εικόνων;

Πιστεύω… βέβαια πιστεύω.

Πώς το εξηγείτε;

Εσύ πιστεύεις ότι το νερό έχει μνήμη;

Κάτι έχω ακούσει. Λένε ότι κάτω από την επιρροή ιδιαίτερων συνθηκών, η μοριακή σύνθεση του νερού αλλάζει και αρχίζει να συμπεριφέρεται διαφορετικά. Αυτό εννοείτε;

Το νερό αλλάζει συμπεριφορά, όταν εκτίθεται σε περιβάλλον καθαγιασμένο. Όταν για παράδειγμα ο ιερέας κάνει έναν αγιασμό, το νερό που χρησιμοποιείται αλλάζει συμπεριφορά. Δεν αλλοιώνεται, δε σαπίζει, όσος καιρός και να περάσει. Πώς συμβαίνει αυτό; Το ίδιο γίνεται και με τις εικόνες. Όταν βρίσκονται σε ιερό και καθαγιασμένο χώρο, τα υλικά επηρεάζονται από τις ευχές, τις ψαλμωδίες και γενικά τις τελετουργίες που γίνονται στο χώρο. Γι’ αυτό και πρέπει να γνωρίζουν οι πιστοί που αγοράζουν μια εικόνα για το σπίτι τους, ότι πρέπει να την αφήσουν για σαράντα μέρες στο ναό. Πρέπει να «διαβαστεί». Να υποστεί όλη αυτήν την επιρροή του ιερού περιβάλλοντος και μετά να μεταφερθεί στο σπίτι.

Ζωγραφίσατε ποτέ ελεύθερα;

Ζωγράφισα, αλλά λίγα πράγματα.

Γιατί; Σας άρεζε περισσότερο η αγιογραφία;

Δεν ήταν αυτό! Ο θείος σου, μου λέει κάποτε: «Νίκο, έλα να ετοιμάσουμε μια έκθεση με έργα ζωγραφικής δικά σου». Το σκέφτηκα και του λέω: «Άσε Βαγγέλη, δεν γίνεται». Δεν τόλμησα να το κάνω.

Φοβηθήκατε ότι δε θα ήσασταν αρκετά καλός;

Η ζωγραφική, όπως σου είπα και πιο πριν, απαιτεί ελευθερία. Η αγιογραφία θέλει να κινείσαι ανάμεσα σε κανόνες και όρια. Φοβόμουν ότι αν άφηνα ελεύθερο το χέρι μου, αλλά και το πνεύμα μου, που είχαν μάθει να κινούνται μέσα σ’ αυτά τα όρια… πώς να σου το πω; Φοβόμουν πως θα τα έχανα, ότι δε θα μπορούσα να τα μαζέψω… Φοβήθηκα ότι δεν θα γυρνούσα πίσω στην αγιογραφία…

Πού υπάρχουν έργα σας;

Παντού εδώ στην περιοχή της Φλώρινας. Στην περιοχή της Κοζάνης και της Πτολεμαΐδας. Υπάρχουν εκκλησίες που τις έχω ολοκληρώσει εγώ, αλλά και άλλες που έχω αγιογραφήσει ένα μέρος τους, όπως και πολλές φορητές εικόνες.

Υπάρχει κάποιος που συνεχίζει την παράδοση της αγιογραφίας ή σταματάει κάπου εδώ; Τη διδάξατε σε κάποιον;

Ναι, είχα τον Βασίλη τον Στρεμπένη. Κάποτε, παλιά, ο Σταύρος ο Κερκέζης είχε δείξει ενδιαφέρον. Είχε ταλέντο, αλλά ο πατέρας του θεώρησε ότι χάνει το χρόνο του και τον πήρε στις οικοδομές. Ο Βασίλης ο Στρεμπένης, έμαθε από εμένα τη Μακεδονική Βυζαντινή τεχνοτροπία. Η εκκλησία της Αγίας Τριάδος, αλλά και πολλές εκκλησίες του νομού, έχουν αγιογραφηθεί από τον Βασίλη. Εκείνο όμως που με κάνει να αισθάνομαι περήφανος, είναι το γεγονός ότι η Δροσοπηγή εξακολουθεί να γεννά καλλιτέχνες. Όταν στις παρέες μου εδώ, λέω ότι έχουμε εννέα Δροσοπηγιώτες, απόφοιτους της Σχολής Καλών Τεχνών, μένουνε με ανοιχτό το στόμα…

Την καλλιτεχνική παράδοση στην οικογένεια συνεχίζουν τα παιδιά σας, ο Θωμάς και η Ντίνα. Είναι και οι δύο απόφοιτοι της Σχολής Καλών Τεχνών. Ποια είναι η άποψή τους για το έργο σας;

Όλα μου τα παιδιά σέβονται το έργο μου. Μάθανε την τέχνη της αγιογραφίας και θα μπορούσαν να την εξασκήσουν αν δεν εργάζονταν και οι τρεις στην εκπαίδευση.

Εσείς πώς κρίνετε το έργο τους;

Οι άνθρωποι κάθε εποχής, έχουν το δικό τους τρόπο να εκφράζονται. Τα παιδιά μου είναι παιδιά της εποχής τους. Τα πράγματα δε μένουν στάσιμα, εξελίσσονται και προχωράνε. Πόσο μάλλον στην τέχνη. Μερικά από τα έργα τους, μπορεί να μην τα καταλαβαίνω, αλλά καταλαβαίνω την ανάγκη τους να κάνουν διαφορετικά πράγματα απ’ ότι εγώ. Η τέχνη πάνω απ’ όλα, αυτό το πιστεύω, προϋποθέτει ελευθερία. Δεν υπάρχουν όρια στην τέχνη…

Τώρα κ. Νίκο, πώς περνάτε το χρόνο σας; Συνεχίζετε να αγιογραφείτε;

Δυστυχώς όχι και αυτός είναι ο μεγάλος μου καημός. Δε με βοηθάνε τα μάτια μου. Δε βλέπω καλά. Το χειρότερο είναι ότι δεν μπορώ ούτε να διαβάσω. Έχω ένα σωρό βιβλία στη βιβλιοθήκη και κάθονται. Αισθάνομαι γερός, έχω ενέργεια, έχω διάθεση… Θα μπορούσα ακόμα να κάνω πολλά πράγματα, αλλά…. Ας είναι καλά τα παιδιά. Οι νέοι άνθρωποι. Εμείς τώρα….

Σας ευχαριστώ κ. Νίκο. Είχα πολύ καιρό να σας δω και ομολογώ πως χάρηκα που τα είπαμε. Ευχαριστώ πολύ για το χρόνο που μου διαθέσατε.

Για περισσότερες συνεντεύξεις με σημαντικά πρόσωπα από τη περιοχή της Φλώρινας και όχι μόνο δες και τη σελίδα με τις συνενεύξεις

Save

Save

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *